बुधाष्टमी व्रतको महिमा

रासंसा/काठमाण्डौ, आषाढ २४,

“जीवनको सबैभन्दा ठूलो विजय अरूमाथि होइन, आफ्नै कमजोरीमाथि प्राप्त हुने विजय हो।
सत्यले विश्वास जन्माउँछ, इमानदारीले सम्मान दिलाउँछ, र असल चरित्रले जीवनलाई महान बनाउँछ।”

ॐ त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् |
उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय माऽमृतात् ||

हामी त्रिनेत्र देवलाई पुज्दछौँ
जो सुगन्धित छन्, हाम्रो पोषण गर्छन्,
जुन रूपमा फल, हाँगाको बन्धनबाट मुक्त हुन्छ
सोही रूपमा हामी पनि मृत्यु र नश्वरता बाट मुक्त हुन सकौं ।
धर्म, संयम र बुद्धिको साधना
ॐ श्री गणेशाय नमः।
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय।
आज हामी हिन्दू सनातन परम्परामा विशेष महत्त्व राख्ने बुधाष्टमी व्रतको महिमा विषयमा केही आध्यात्मिक विचार धार्मिक संदेशमार्फत साझा गर्नेछौँ।
बुधवारका दिन पर्ने अष्टमी तिथिलाई बुधाष्टमी भनिन्छ। वैदिक परम्परामा बुधवारलाई बुद्धि, वाणी, शिक्षा, विवेक र व्यापारका अधिष्ठाता बुध ग्रहसँग सम्बन्धित मानिन्छ भने अष्टमी तिथि देवीशक्तिको आराधनाका लागि शुभ मानिन्छ। जब यी दुई शुभ योग एकै दिन पर्छन्, त्यसलाई आत्मसंयम, सद्बुद्धि र ईश्वरभक्तिको विशेष अवसरका रूपमा लिइन्छ।
व्रत भनेको केवल भोजन त्याग गर्नु मात्र होइन। वास्तविक व्रत भनेको मन, वचन र कर्मलाई शुद्ध बनाउने आध्यात्मिक अभ्यास हो। क्रोध, लोभ, अहंकार, ईर्ष्या र असत्यलाई त्याग्दै सत्य, करुणा, क्षमा, सेवा र प्रेमलाई जीवनमा उतार्नु नै व्रतको सार हो।
बुधाष्टमीको दिन श्रद्धापूर्वक स्नान गरी भगवान् विष्णु, श्रीगणेश तथा देवीको पूजा–आराधना गर्ने, हरियो वस्त्र, हरियो फलफूल वा हरियो दालको दान गर्ने, मन्त्रजप, ध्यान र सत्सङ्गमा सहभागी हुने परम्परा पाइन्छ। यी आचरणले भक्तमा अनुशासन, धैर्य र सकारात्मक सोचको विकास गराउँछन्।
धर्मग्रन्थहरूले सद्बुद्धिको महत्त्वलाई अत्यन्त उच्च स्थान दिएका छन्। धन, शक्ति वा पदभन्दा पनि विवेकपूर्ण निर्णय गर्ने क्षमता ठूलो सम्पत्ति हो। सद्बुद्धि भए कठिन परिस्थितिमा पनि सही मार्ग रोज्न सकिन्छ। त्यसैले बुधाष्टमीले बाह्य पूजा मात्र होइन, भित्री चेतनाको जागरणको सन्देश दिन्छ।
आजको युगमा ज्ञान बढेको छ, तर ज्ञानसँगै नैतिकता र जिम्मेवारी पनि बढ्नुपर्छ। यदि बुद्धि सत्य, करुणा र धर्मसँग जोडिएन भने त्यसले समाजलाई लाभभन्दा हानि पनि पुर्‍याउन सक्छ। त्यसैले बुधाष्टमीले हामीलाई बुद्धिलाई सदाचारसँग जोड्न प्रेरणा दिन्छ।
स्वामी सच्चिदानन्द विशुद्धदेवले भन्नुभएको एउटा गहन शिक्षा स्मरणीय छ—
“मस्तिष्कमा समझदारी, काँधमा जिम्मेवारी र हृदयमा इमानदारी।”
यही शिक्षा बुधाष्टमी व्रतको भावसँग पनि मेल खान्छ। बुद्धि मात्र पर्याप्त हुँदैन; त्यससँग जिम्मेवारी र इमानदारी पनि जोडिनुपर्छ।
बुधाष्टमीको अवसरमा हामी सबैले केही संकल्प गरौँ—
• सत्य र धर्मको मार्गमा चल्ने।
• आफ्ना माता–पिता, गुरु तथा ज्येष्ठहरूको सम्मान गर्ने।
• क्रोध र अहंकारलाई त्याग्ने।
• शिक्षा, सेवा र सत्कर्मलाई जीवनको आधार बनाउने।
• समाजमा सद्भाव, सहयोग र करुणाको भावना फैलाउने।
यही नै बुधाष्टमी व्रतको वास्तविक फल हो। ईश्वरले सबैलाई सद्बुद्धि, सुस्वास्थ्य, पारिवारिक सुख, आध्यात्मिक उन्नति र धर्ममार्गमा अटल रहने शक्ति प्रदान गरून्।
बुधाष्टमी श्रद्धा, भक्ति र आध्यात्मिक महत्वले भरिएको पर्व हो। यस दिन विशेष रूपमा भगवान शिव र माता पार्वतीको पूजा–आराधना गरिन्छ। भक्तजनहरू व्रत बस्ने, मन्दिर दर्शन गर्ने तथा ईश्वरसँग सुख, समृद्धि र कल्याणको कामना गर्ने गर्छन्। सनातन परम्पराअनुसार बुधाष्टमीको व्रत श्रद्धापूर्वक गर्ने व्यक्ति मृत्युपछि नर्क जानु पर्दैन भन्ने धार्मिक विश्वास छ। साथै, यस दिनको पूजा–आराधनाले जीवनमा सुख, शान्ति, समृद्धि र मंगल प्राप्त हुने जनविश्वास रहेको छ।

यस दिन बुध ग्रहलाई विशेष नैवेद्य अर्पण गरिन्छ र पूजा सकिएपछि मात्र यी नैवेद्यहरू लगायत प्रसादीहरु वितरण गर्न र भोजन गर्न दिइन्छ । यसका अलावा भगवान बुद्धको धातुमा अकिंत प्रतिमामा पनि अर्चना गर्ने चलन पनि आजका दिनमा पाइन्छ । बुद्ध अष्टमी व्रतका महिमाहरू ब्रह्माण्ड पुराणमा पाइन्छ, बुध ग्रहको दोष भएका मान्छेहरूका लागि यस दिन विशेष फल दिने दिन रहन्छ । सबै जनालाई बुद्धअष्ठमीको अनेक शुभकामना ।
ॐ सर्वे भवन्तु सुखिनः।
सर्वे सन्तु निरामयाः।
सर्वे भद्राणि पश्यन्तु।
मा कश्चिद् दुःखभाग् भवेत्॥
जय श्री विष्णु।
जय श्री गणेश।
जय माता भगवती।