मोहम्मद जयन्ती – शान्ति, मानवता, प्रेम र सदाचारको दिव्य सन्देश

रासंसा/काठमाण्डौ, भाद्र १०,

निशा पाण्डे
मोहम्मद जयन्ती इस्लाम धर्मावलम्बीहरूका लागि अत्यन्त श्रद्धा र आस्थाको महत्वपूर्ण पर्व हो। यस दिन पैगम्बर हजरत मोहम्मदको जन्मस्मरण गर्दै उहाँले मानव समाजलाई दिनुभएको शान्ति, करुणा, सत्य, न्याय, समानता, सदाचार र भाइचाराको सन्देशलाई आत्मसात् गरिन्छ। उहाँको जीवन केवल धार्मिक अनुयायीहरूका लागि मात्र होइन, मानवता र नैतिक जीवनका लागि पनि प्रेरणाको स्रोतका रूपमा स्मरण गरिन्छ।
पैगम्बर मोहम्मदको शिक्षाको महत्वपूर्ण पक्ष शान्ति र सद्भाव हो। धर्मको नाममा घृणा फैलाउनु, मानिसलाई विभाजित गर्नु वा कमजोरमाथि अन्याय गर्नु कुनै पनि सभ्य समाजको हितमा हुँदैन। मानिसले मानिसलाई सम्मान गर्ने, फरक आस्था र संस्कृतिलाई स्वीकार गर्ने तथा आपसी सद्भाव कायम राख्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ।
मानव सभ्यताले आज विज्ञान, प्रविधि र भौतिक विकासमा ठूलो फड्को मारेको छ। तर मानिसभित्रको द्वेष, हिंसा, असहिष्णुता, लोभ, अहंकार र विभाजन अझै समाप्त हुन सकेको छैन। यस्तो अवस्थामा मोहम्मद जयन्तीले हामीलाई सम्झाउँछ—मानिसको वास्तविक महानता उसको धन, पद वा शक्तिमा होइन, उसको चरित्र, व्यवहार, करुणा र मानवतामा हुन्छ।
आज संसारका विभिन्न भागमा युद्ध, हिंसा, धार्मिक तथा साम्प्रदायिक तनाव र सामाजिक विभाजन देखिन्छ। यस्तो परिस्थितिमा मोहम्मद जयन्तीको सन्देश अझ सान्दर्भिक बन्न पुग्छ—मानव जीवनको रक्षा, शान्ति र सहअस्तित्वलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।
मानिसलाई जात, वर्ग, धन, पद, भाषा वा जन्मका आधारमा ठूलो–सानो बनाउनु अन्यायपूर्ण सोच हो। पैगम्बर मोहम्मदको जीवन र शिक्षाले मानवबीच समानता, न्याय र सम्मानको भावनालाई महत्व दिएको देखिन्छ।
धर्मको वास्तविक सौन्दर्य मानव सेवामा प्रकट हुन्छ। भोकालाई भोजन, दुःखीलाई सहारा, असहायलाई सहयोग, पीडितलाई न्याय र एक्लो मानिसलाई आत्मीयता दिन सक्नु नै मानवताको उच्चतम अभिव्यक्ति हो।
मोहम्मद जयन्तीले हामीलाई यही सेवाभावको स्मरण गराउँछ। हाम्रो वरिपरि रहेका वृद्ध, गरिब, अशक्त, अनाथ, बिरामी र विपन्न मानिसप्रति संवेदनशील बन्न सके मात्र पर्वको आध्यात्मिक उद्देश्य सार्थक हुन्छ।
आज पनि हाम्रो समाजमा विभेद, छुवाछूत, आर्थिक असमानता, लैङ्गिक हिंसा तथा कमजोरमाथि हुने अन्यायका विभिन्न रूप देखिन्छन्। मोहम्मद जयन्ती मनाउनुको वास्तविक अर्थ केवल धार्मिक कार्यक्रम गर्नु मात्र होइन; समाजमा न्याय, समानता र सम्मानको व्यवहार स्थापित गर्न प्रतिबद्ध हुनु पनि हो।
सुदृढ परिवार नै सुदृढ समाजको आधार हो। परिवारमा प्रेम, सम्मान, अनुशासन, जिम्मेवारी र परस्पर सहयोगको संस्कार विकास गर्नुपर्छ। बालबालिकालाई केवल शिक्षा र सम्पत्तिको पछि लगाउनु पर्याप्त हुँदैन; उनीहरूलाई असल चरित्र, सत्यवादिता, करुणा, अनुशासन र मानवताको शिक्षा दिनुपर्छ।
आज सामाजिक सञ्जाल, भौतिक प्रतिस्पर्धा र उपभोक्तावादी संस्कृतिका कारण मानिसबीच दूरी बढ्दै गएको छ। यस्तो अवस्थामा परिवारमा आपसी संवाद र सद्भावलाई पुनर्जीवित गर्नु आवश्यक छ।
नेपाल विविध धर्म, संस्कृति, भाषा र परम्पराले सजिएको देश हो। हिन्दू, बौद्ध, मुस्लिम, किराँत, इसाईलगायत विभिन्न धार्मिक समुदायले सदियौँदेखि यहाँको सामाजिक जीवनमा योगदान गर्दै आएका छन्।
त्यसैले मोहम्मद जयन्ती केवल मुस्लिम समुदायको पर्वको रूपमा सीमित नभई नेपालको बहुधार्मिक तथा बहुसांस्कृतिक समाजमा आपसी सम्मान र सद्भाव अभिवृद्धि गर्ने अवसर बन्न सक्छ। आफ्नो धर्मप्रति आस्था राख्दै अरूको आस्थाको सम्मान गर्नु नै सभ्य र लोकतान्त्रिक समाजको पहिचान हो।
आजका युवाहरू राष्ट्रका भविष्य हुन्। उनीहरूमा ज्ञान, सीप र ऊर्जा छ; तर त्यो ऊर्जालाई सही दिशामा परिचालन गर्न चरित्र र नैतिक मूल्य आवश्यक हुन्छ।
मोहम्मद जयन्तीले युवालाई सत्य बोल्न, मेहनत गर्न, अनुशासित बन्न, अभिभावकको सम्मान गर्न, कमजोरलाई सहयोग गर्न र समाजमा सकारात्मक भूमिका निर्वाह गर्न प्रेरणा दिन सक्छ। सामाजिक सञ्जालमा घृणा, अफवाह र द्वेष फैलाउनुको सट्टा प्रेम, ज्ञान, सद्भाव र सकारात्मक विचार फैलाउनु आजको पुस्ताको महत्वपूर्ण जिम्मेवारी हो।
मोहम्मद जयन्ती मुस्लिम समुदायले श्रद्धा र उत्साहका साथ मनाउने एउटा महत्त्वपूर्ण पर्व हो। इस्लामी पात्रो हिजरी संवत्को रबि-अव्वल महिनामा साउदी अरबको मक्कामा बीबी आमिनाको कोखबाट हजरत मोहम्मदको जन्म भएको मानिन्छ। उहाँको ६३ वर्षको उमेरमा साउदी अरबकै मदिनामा निधन भएको थियो। मोहम्मद जयन्तीलाई ‘इद मिलादुन्नबी’ तथा ‘१२ रबि-अव्वल’ का नामले पनि चिनिन्छ। परापुर्वकाल देखि नै मनाइदै आएको मोहम्मद जयन्ती यस वर्ष २०८३ मा मनाइने १५०१औँ जन्मोत्सव हो। नेपाली मुस्लिम समुदायहरुले यस पर्वलाई ‘मोहम्मद डे’ भनेर पनि मनाउने गरिएको पाइएको छ । यस दिन मुस्लिम धर्मावलम्बीहरू खुसी व्यक्त गर्दै हजरत मोहम्मदका शिक्षाको स्मरण गर्छन्। मस्जिदमा कुरान पाठ गर्ने, सामूहिक भोजन गर्ने तथा एक-अर्कामा शुभकामना आदानप्रदान गर्ने गर्दछन्। नेपाली मुस्लिम समुदायहरुले यस पर्वलाई ‘मोहम्मद डे’ भनेर पनि मनाउने गरिएको पाइएको छ । यस दिन मुस्लिम धर्मावलम्बीहरू खुसी व्यक्त गर्दै हजरत मोहम्मदका शिक्षाको स्मरण गर्छन्। मस्जिदमा कुरान पाठ गर्ने, सामूहिक भोजन गर्ने तथा एक-अर्कामा शुभकामना आदानप्रदान गर्ने गर्दछन्। यस पर्वले मुस्लिम समुदायमा एकता, भाइचारा र आपसी सद्भाव कायम गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने गरेको छ। मोहम्मद डेका अवसरमा धार्मिक गतिविधिसँगै सामाजिक तथा मानवीय कार्यलाई पनि प्राथमिकता दिइन्छ। गरिब तथा विपन्न, असहाय र अनाथलाई दान दिने, घर-आँगन सरसफाइ गर्ने, घरमा इस्लामिक झण्डा फहराउने र दीप प्रज्वलन गर्नेलगायतका गतिविधिहरू गरिन्छन्।
निष्कर्ष
मोहम्मद जयन्तीको मूल सन्देशलाई एउटा वाक्यमा भन्नुपर्दा—मानवता, शान्ति, न्याय, प्रेम र सदाचारको मार्गमा अघि बढ्नु नै सच्चा धार्मिक जीवनको सार हो। पर्वहरू केवल आउने विशेष दिन होइनन्; ती आत्मचिन्तन र जीवन सुधारका अवसर हुन्। मोहम्मद जयन्तीले हामी सबैलाई आफ्नो व्यवहार, विचार र कर्मलाई पुनः मूल्याङ्कन गर्न प्रेरित गरोस्।
धर्मले मानिसलाई मानिससँग जोड्नुपर्छ, तोड्न होइन। आस्थाले हृदयमा करुणा जगाउनुपर्छ, घृणा होइन। प्रार्थनाले आत्मालाई शुद्ध बनाउनुपर्छ र सेवाले समाजलाई उज्यालो बनाउनुपर्छ।
यस पावन अवसरमा सम्पूर्ण मुस्लिम समुदायलगायत सबै नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा हार्दिक शुभकामना व्यक्त गर्दै शान्त, समृद्ध, न्यायपूर्ण र सद्भावयुक्त समाज निर्माणका लागि सबै एकजुट हुन आह्वान गरौँ।
मोहम्मद जयन्तीको पावन अवसरले सबैको जीवनमा शान्ति, प्रेम, करुणा, सदाचार र मानवताको प्रकाश फैलाओस्। हार्दिक शुभकामना।
(लेखिका निशा पाण्डे राष्ट्र संरक्षण साप्ताहिककी कार्यकारी सम्पादक हुनुहुन्छ)