आज अन्तर्राष्ट्रिय एकल महिला दिवस मनाइदै

रासंसा/काठमाण्डौ, आषाढ ९,

डा. के. बि. सम्राट

हरेक वर्ष जुन २३ लाई विश्वभरि एकल महिला दिवसका रूपमा मनाउने चलन सन् २०११ बाट सुरु गरिएको हो । विश्वभरिका विकासोन्मुख देशका एकल महिलाहरूले गरिबी, हिंसा र स्वास्थ्य समस्या सँग जुझिरहेकोमा यस दिवसले एकल महिलाका पिडासँगको एैक्यवद्धता र त्यसका लागि राष्ट्रहरुसंग पैरवी पनि गर्दछ । नेपाल एउटा यस्तो देश हो जहाँ पुरुषको भन्दा महिलाको सख्याँ धेरै छ, राजनैतिक क्षेत्रमा राज्यले महिलाहरुका लागि ३३ प्रतिशत सिट छुट्याएर राखेको भएपनि महिला अधिकार र लैगिंक समानता समबन्धी बिभिन्न ऐन, नियम अनि कार्यान्वयनका पाटाहरु अत्यन्त फितलो छ र कगाजमा नै सिमित छ ।

आज हामी अन्तर्राष्ट्रिय एकल महिला दिवस को सन्दर्भमा एक महत्वपूर्ण विषयमा मनन गर्न एकत्रित भएका छौं। यो दिवस केवल एकल महिलाहरूको जीवन र संघर्षलाई सम्झने दिन मात्र होइन, उनीहरूको अधिकार, सम्मान, आत्मनिर्भरता र योगदानलाई समाजले उचित मूल्याङ्कन गर्ने अवसर पनि हो। एकल महिला भन्नाले पति गुमाएका, सम्बन्ध विच्छेद भएका, अविवाहित वा विभिन्न परिस्थितिका कारण एक्लै जीवनयापन गरिरहेका महिलाहरूलाई जनाउँछ। विगतमा यस्ता महिलाहरूले समाजमा अनेक प्रकारका विभेद, अपमान र असमानताको सामना गर्नुपरेको थियो। तर आजको युगमा एकल महिला कुनै दया वा सहानुभूतिको पात्र मात्र होइनन्; उनीहरू साहस, आत्मविश्वास र संघर्षको प्रतिमूर्ति हुन्। हाम्रो सनातन संस्कृतिले नारीलाई शक्तिको स्वरूप मानेको छ। माता पार्वती, माता सीता, माता दुर्गा र माता सरस्वतीका आदर्शहरूले नारीको गौरव र शक्तिलाई उजागर गरेका छन्। त्यसैले कुनै महिला वैवाहिक अवस्थाका आधारमा सम्मानित वा अपमानित हुने होइन, उनको व्यक्तित्व, कर्म र योगदानका आधारमा सम्मानित हुनुपर्छ। आज संसारभर लाखौं एकल महिलाहरू शिक्षा, स्वास्थ्य, राजनीति, प्रशासन, व्यवसाय, पत्रकारिता, कृषि र सामाजिक सेवाका क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान दिइरहेका छन्। उनीहरूले परिवार मात्र होइन, समाज र राष्ट्र निर्माणमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका छन्। एकल महिलाको सम्मान गर्नु भनेको मानव अधिकारको सम्मान गर्नु हो। उनीहरूलाई शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, सम्पत्ति, नेतृत्व तथा निर्णय प्रक्रियामा समान अवसर उपलब्ध गराउनु राज्य र समाज दुवैको दायित्व हो। जब एकल महिलाले आत्मनिर्भर बन्ने अवसर पाउँछिन्, तब परिवार सशक्त बन्छ, समाज समृद्ध बन्छ र राष्ट्र बलियो बन्छ। आजको यस अवसरमा हामी सबैले एक प्रतिज्ञा गरौं :
• एकल महिलामाथि हुने विभेद र हिंसाको अन्त्य गर्ने।
• उनीहरूको आत्मसम्मानको रक्षा गर्ने।
• समान अवसर र न्याय सुनिश्चित गर्न सहयोग गर्ने।
• समाजमा सम्मान र समावेशिताको वातावरण निर्माण गर्ने।
एकल महिला हुनु कमजोरी होइन, जीवनको एउटा परिस्थिति मात्र हो। संघर्षलाई सफलतामा रूपान्तरण गर्ने साहस, आत्मविश्वास र दृढ संकल्प नै एकल महिलाको वास्तविक परिचय हो।

आफ्नो जीवनसाथी गुमाँउदा र साथ छोडिँदाको पीडा एकातर्फ अनि त्यसपछि जीवनमा गरिनुपर्ने दिर्घकालिन संघर्ष र सामाजिक अपहेलनाको सामना अर्कोतर्फ, विश्वभरिका एकल महिलाहरुले एउटा संघर्षशील अनि पीडादायि जीवनका पाटाहरु सहँदै आएका छन्, उनीहरुका लागि समानता र समता आजको विश्वले पैरवी गर्नुपर्ने तथ्य भएको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय एकल महिला दिवस २०२६ को नारा “Justice, Dignity and Economic Empowerment for Widows” तथा “Invisible Women, Invisible Problems” ले एकल महिलाहरूले भोगिरहेका सामाजिक, आर्थिक र कानुनी चुनौतीहरूलाई उजागर गर्दै उनीहरूको अधिकार, सम्मान र आत्मनिर्भरताको सुनिश्चिततामा जोड दिन्छ। समाजमा प्रायः ओझेलमा पारिएका एकल महिलाहरूका समस्या पहिचान गरी न्यायपूर्ण अवसर, आर्थिक सशक्तीकरण र सम्मानजनक जीवन सुनिश्चित गर्न सबै पक्षको साझा प्रतिबद्धता आवश्यक रहेको सन्देश यस नाराले दिन्छ।
एकल महिलाहरुको मानव अधिकारको सम्मान र सुरक्षा हामी सबैको दायित्व पनि हो है, एउटा समतामुलक र सम्मानजनक समाज निर्माणार्थ एकल महिलाहरुको मर्यादाको सम्मान गरिन अपरिहार्य रहन्छ, लैगिंक समानता कायम भएको समाज निर्माणार्थ आजको दिनले पैरवी गरोस्, नेपाली समाजले घरि घरि एकल महिलाहरुको मर्यादामा आँच आउने काम गरेके पाइन्छ, एकल महिलाहरुलाई आरोपहरु थोपर्ने, निर्धो मानेर हेप्ने, बोक्सीलगायतका आरोपहरु लगाउने अनि आफ्नै परिवारजनबाट समेत अमानविय हिंसा भएका प्रशस्त उदहारणहरु हामीले एकादेशवाटै सुनिआएका र देखिआएका कुराहरु हुन् । समानताका मुलधारमा एकल महिलाहरुको पहुँच अभिवृद्धिका लागि सिपमुलक तालिम, जीवीकोपार्जन अभिवृद्धिका कार्यक्रमहरु अनि आर्थिक सशक्तिकरणका अन्य मापदण्डहरु ल्याइन टड्कारो आवश्यक्ता मा छ । शुभकामना ।
अन्त्यमा, अन्तर्राष्ट्रिय एकल महिला दिवसको अवसरमा सम्पूर्ण एकल महिला दिदीबहिनीहरूमा हार्दिक सम्मान, शुभकामना तथा उच्च कदर व्यक्त गर्दछु। उहाँहरूको जीवन सुख, शान्ति, सम्मान र सफलताले भरिपूर्ण रहोस् भन्ने मंगलमय कामना गर्दछु।
जय नारी शक्ति।
जय मानवता।
धन्यवाद।