तनहुँसुर दरबारको ऐतिहासिक महत्व

तनहुँ सुर दरबार
अन्जनराज न्यौपाने
तनहुँ ।
यस मन्दिर तथा ऐतिहासिक दरबार क्षेत्रको धार्मिक एवं पर्यटकीय महत्त्वलाई यसरी बुझ्न सकिन्छ:
​१. ऐतिहासिक तथा धार्मिक महत्त्व
​सेनवंशीय राजकाल: पाल्पाका राजा मणिमुकुन्द सेनले आफ्ना जेठा छोरा भृङ्गीसेनलाई सन् १६१० मा तनहुँ राज्य गर्न पठाएका थिए। त्यसपछि लामो समयसम्म सेन राजाले यसै स्थान (तनहुँसुर) बाट आफ्नो राज्य सञ्चालन गरेका थिए।
​कुलदेवीको रूपमा पुजा: मन्दिरमा स्थापित माता खड्ग कालीलाई सेनवंशीय राजपरिवारले आफ्नी कुलदेवी तथा शक्तिपीठको रूपमा विशेष पूजाआजा गर्ने गर्दथे। यहाँ खड्ग (तरवार) लाई देवीको रूपमा राखेर पुज्ने परम्परा रहेकाले यसलाई खड्गकालिका भनिएको हो।
​पुनःनिर्माण र संरक्षण: पुरातत्व विभागको आर्थिक सहयोगमा यस ऐतिहासिक मन्दिरको पुरानै मौलिक शैलीमा पुनर्निर्माण गरिएको छ।
​२. पर्यटकीय तथा पुरातात्विक महत्त्व
​ऐतिहासिक अवशेषहरू: तनहुँसुर केवल मन्दिर मात्र नभई प्राचीन दरबारका भग्नावशेष, राजपरिवारले प्रयोग गरेका किल्ला र गढीहरू, राजाले न्यायनिसाफ दिने गद्दीचौतारा, तोप तथा हातहतियार राख्ने बारुदीखाना, साउने कुवा, रानीपोखरी र बाइससिँढी चौतारी जस्ता ऐतिहासिक सम्पदाहरूको केन्द्र हो।
​प्राकृतिक सौन्दर्य र दृश्यावलोकन: समुद्र सतहदेखि उचाइमा अवस्थित यस ठाउँबाट अन्नपूर्ण, माछापुच्छ्रे, मनास्लु लगायतका हिमशृङ्खलाहरू, महाभारत पर्वत शृङ्खला तथा विभिन्न नदीका फाँटहरूको मनमोहक दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ।
​सामुदायिक होमस्टे (घरबास): यहाँ आउने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरूको सहजताका लागि स्थानीय स्तरमा ‘तनहुँसुर सामुदायिक होमस्टे’ सञ्चालनमा आएको छ, जसले गर्दा स्थानीय संस्कृति र अर्गानिक खानपानको अनुभव लिन पाइन्छ।
​संक्षेपमा भन्नुपर्दा, तनहुँसुरको खड्ग काली मन्दिर र दरबार क्षेत्र नेपालको मध्यकालीन इतिहास, पुरातात्विक अध्ययन र ग्रामीण सांस्कृतिक पर्यटनका लागि एक प्रमुख गन्तव्य हो।