आज अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा दिवस

रासंसा/काठमाण्डौ, माघ ११,
विद्या धनं सर्वप्रधानम !
विद्या ददाति विनयं विनयाद्याति पात्रताम्।
पात्रत्वाद्धनमाप्नोति धनात्धर्मं ततः सुखम्॥

शिक्षा एउटा आधारभूत मानव अधिकार मात्र नभई सार्वजनिक हित र सार्वजनिक दायित्व पनि हो। संयुक्त राष्ट्र सङ्घको महासभाले शान्ति र विकासका लागि शिक्षाको भूमिकाको उत्सव मनाउन जनवरी २४ लाई अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा दिवसको रूपमा घोषणा गरेको हो । समावेशी र समतामूलक गुणस्तरीय शिक्षाको पहुँच सबै जना समक्ष नपुगुन्जेल सबैका लागि जीवनभरका अवसरहरू बिना, देशहरू लैङ्गिक समानता हासिल गर्न र लाखौँ बालबालिका, युवा र वयस्कहरूलाई पछाडि छोड्ने गरिबीको चक्रलाई तोड्न सफल हुनेछैनन्। शिक्षाको रूपान्तरणकारी शक्ति र यो कसरी जीवनलाई पूर्ण र धर्ममय बनाउन सहयोग गर्दछ भन्ने कुरालाई सुन्दर रूपमा व्याख्या गर्दछ। शिक्षाले विनम्रता प्रदान गर्दछ, विनम्रताबाट योग्यताको प्राप्ति हुन्छ, योग्यताबाट धन आर्जन हुन्छ। धनबाट धर्मको पालन गर्न सकिन्छ, र धर्मबाट सुख प्राप्त हुन्छ। आज पनि २४४ मिलियन बालबालिका र युवाहरू विद्यालय बाहिर छन्, र ७७१ मिलियन वयस्कहरू निरक्षर छन्। उनीहरूको शिक्षाको अधिकार हनन भइरहेको छ जुन कुरा आजको विकसित विश्वमा लज्जास्पद छ । शिक्षामा रूपान्तरण गर्ने बेला अब आएको छ भन्ने नाराका साथ आज विश्वभरि अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा दिवस मनाइँदै छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा दिवसको नारा २०२५ को नारा” AI and education: Preserving human agency in a world of automation” हो जसको अर्थ शिक्षा र आर्टिफिसियल इन्टेलीजेन्स, मानविय क्षमतालाई अटोमेसनको यूगमा जोगाउने भन्ने अर्थ लाग्दछ ।
यस नाराले तीव्र प्राविधिक प्रगतिका बीच मानवको स्वतन्त्रता र क्षमतालाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने आवश्यकता झल्काएको छ । साथै वर्ष २०२५ मा हिंसा घटाउन र शिक्षा सबैका लागि पहुँचयोग्य बनाउन सुनिश्चित गर्ने उद्देश्य पनि राखिएको छ । युनेस्कोले यस वर्षको अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा दिवसमा अफगानिस्तानमा शिक्षाको अधिकारबाट वञ्चित भएका बालिकाहरू र महिलाहरूलाई समर्पित गर्दैछ। यस वर्षको शिक्षा दिवसले उनीहरूको अफगानिस्तानमा भएको शिक्षामा पहुँच प्रतिबन्धित बन्देज तत्काल हटाउन आह्वान गरिरहेको छ। सन् २०२० को सेप्टेम्बर मा संयुक्त राष्ट्र रूपान्तरण शिक्षा शिखर सम्मेलनले उद्घोष गरेको विश्वव्यापी गतिको निर्माण गर्दै, यस वर्ष शिक्षाको वरिपरि बलियो राजनीतिक परिचालन कायम राख्न र प्रतिबद्धताहरू र विश्वव्यापी पहलहरूलाई कार्यमा रूपान्तरण गर्ने विश्वका सबै राष्ट्रहरूलाई आह्वान गर्नेछ। विश्वव्यापी मन्दी, बढ्दो असमानता र जलवायु सङ्कटको पृष्ठभूमिमा सबै दिगो विकास लक्ष्यहरूमा प्रगतिलाई गति दिन शिक्षालाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ भन्ने तथ्यलाई आज थप उजागर गरिन्छ । विद्या धनं सर्वप्रधानम !