आज अन्तर्राष्ट्रिय लागू पदार्थ तथा अवैध तस्करी विरुद्ध दिवस मनाइदै

रासंसा/काठमाण्डौ, आषाढ १२,

डा. के. बि. सम्राट
ॐ सर्वे भवन्तु सुखिनः।
सर्वे सन्तु निरामयाः।
सर्वे भद्राणि पश्यन्तु।
मा कश्चिद् दुःखभाग्भवेत्।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥
“जीवनमा सफलता केवल ठूलो लक्ष्य बनाउनुमा होइन, त्यस लक्ष्यतर्फ हरेक दिन इमानदारीपूर्वक एक कदम अघि बढ्नुमा हुन्छ।”
“धर्मो रक्षति रक्षितः”
अर्थात्, जसले धर्मको रक्षा गर्छ, धर्मले पनि उसको रक्षा गर्छ।
धर्म भनेको केवल पूजा–पाठ मात्र होइन; सत्य बोल्नु, न्याय गर्नु, दया, करुणा, सेवा, अनुशासन र सदाचार अपनाउनु पनि धर्म नै हो। जब मानिसले आफ्नो कर्तव्यलाई धर्म सम्झेर निष्ठापूर्वक पालन गर्छ, तब उसको जीवनमा शान्ति, सम्मान र समृद्धि स्वतः प्राप्त हुन्छ।
हरेक वर्षको जुन २६ तारिखलाई अन्तर्राष्ट्रिय लागू पदार्थ तथा अवैध तस्करी विरुद्ध दिवसका रूपमा मनाउने निर्णय संयूक्तराष्ट्रसंघको सन् १९८७ को घोषणापत्रको ४२ को ११२ खण्डमा उल्लेख गरिएको रहेछ । यस दिनको एउटा मात्र उद्देश्य भनेको विश्व समुदायलाई लागुऔषधिको असर र कारोबारबाट मुक्त गराउनु हो ।
आज हामी अन्तर्राष्ट्रिय लागू पदार्थ तथा अवैध तस्करी विरुद्ध दिवस को सन्दर्भमा केही महत्वपूर्ण विचार साझा गर्न एकत्रित भएका छौं। यो दिवस हरेक वर्ष जुन २६ मा विश्वभर मनाइन्छ। यसको उद्देश्य लागू पदार्थको दुरुपयोग रोक्नु, अवैध तस्करी नियन्त्रण गर्नु तथा स्वस्थ, सुरक्षित र जिम्मेवार समाज निर्माणका लागि जनचेतना अभिवृद्धि गर्नु हो।
लागू पदार्थले क्षणिक आनन्दको भ्रम सिर्जना गरे पनि यसको अन्त्य प्रायः पीडा, रोग, आर्थिक संकट, पारिवारिक विखण्डन र सामाजिक पतनमा हुन्छ। यसको लतमा फसेको व्यक्तिले आफ्नो स्वास्थ्य, शिक्षा, रोजगारी, सम्बन्ध र भविष्यलाई जोखिममा पार्छ। अवैध तस्करीले संगठित अपराध, हिंसा, भ्रष्टाचार र असुरक्षालाई पनि बढावा दिन्छ।
सनातन धर्मले शरीरलाई “देवालय” मानेको छ। शास्त्रले संयम, आत्मनियन्त्रण र सात्त्विक जीवनलाई सर्वोच्च महत्व दिएको छ।
भगवद्गीता मा भगवान् श्रीकृष्णले इन्द्रियनिग्रह, विवेक र आत्मसंयमद्वारा जीवनलाई उन्नत बनाउन प्रेरणा दिनुभएको छ। जब मनुष्य आफ्नो मन र इन्द्रियलाई नियन्त्रण गर्न सक्षम हुन्छ, तब ऊ वास्तविक स्वतन्त्रता र आनन्द प्राप्त गर्न सक्छ। लागू पदार्थले मानिसको विवेकलाई कमजोर बनाउँछ, निर्णय गर्ने क्षमता घटाउँछ र आत्मिक उन्नतिमा बाधा पुर्‍याउँछ। त्यसैले सनातन संस्कृतिले नशा होइन, योग, ध्यान, सत्सङ्ग, सेवा, स्वाध्याय र सदाचार को मार्ग अपनाउन प्रेरित गर्छ।
लागू पदार्थको रोकथाम केवल कानुनी कारबाहीबाट मात्र सम्भव हुँदैन। यसका लागि परिवार, विद्यालय, धार्मिक संस्था, सञ्चार माध्यम, समुदाय र राज्य सबैको संयुक्त प्रयास आवश्यक हुन्छ।
• बालबालिका र युवालाई नैतिक शिक्षा दिनुपर्छ।
• खुला संवाद र आत्मीय पारिवारिक वातावरण निर्माण गर्नुपर्छ।
• खेलकुद, योग, ध्यान, संगीत र सिर्जनात्मक गतिविधिमा युवालाई सहभागी गराउनुपर्छ।
• लागू पदार्थको लतमा परेकालाई घृणा होइन, उचित उपचार, पुनःस्थापना र सहानुभूति प्रदान गर्नुपर्छ।
युवा राष्ट्रको भविष्य हुन्। उनीहरूले गलत संगत, क्षणिक आकर्षण र दुर्व्यसनबाट टाढा रहँदै आफ्नो ऊर्जा शिक्षा, सीप, उद्यम, सेवा र राष्ट्रनिर्माणमा लगाउनुपर्छ। असल चरित्र, अनुशासन र आत्मविश्वास नै सफल जीवनको वास्तविक आधार हो।
विश्वमा अधिकांश लागु औषधिका प्रयोगकर्ता अनि कारोबारीहरू युवा नै छन् किनभने यो उमेरमा मान्छेहरू अत्यन्त जोखिम अनि तरल अवस्थामा हुने गर्दछन् भनेर मनोविज्ञहरुले बताउँदछन् । अझ थोरै समयमा धेरै पैसो कमाउने लालाज़ अनि नशाको लतले त झन् युवाहरूलाई जोखिमको घेरामा राखिरहेको पाइन्छ । विश्वमा गएको शताब्दीबाट लागु औषधको कारोबार को गुणा धेरै बढेको पाइन्छ, लागु औषधिको असन्तुलित प्रयोगले मात्र विश्वमा हरेक वर्ष १९०००० मान्छे मर्ने गर्दछन् भने यसको प्रयोग गर्ने मान्छेहरूको सख्याँ यकिन गर्न सक्ने अवस्थामै छैन । सन् २००१ मा भारतमा सरकार अनि अल ईण्डिया मेडिकल स्कुलको संयुक्त सर्भे क्षणले करिब ७ करोड २५ लाख मान्छे लागु औषधि प्रयोग गर्ने पाइएको थियो भने यो सख्याँ अहिले आएर दोब्बर भन्दा धेरै भएको अनुमान छ । खुल्ला सिमाना अनि प्रत्यक्ष प्रभावका कारण नेपाल पनि यस समस्याबाट अछुतो छैन, लागु औषधि कारोबारले अपराध र अराजकता निम्त्याउने पक्का त छ नै साथै विभिन्न रोगहरू जस्तै एचआइभी, हेपाटाइटिस लगायतहरु पनि यस कारणले पनि सर्ने गर्दछ ।
नेपालमा पनि लागु औषधिको कारोबार र प्रयोग सन् १९६० पश्चात्को हिप्पी संस्कारपछि बढ्दै गएको पाइन्छ, गाँजाको अनधिकृत खेती र प्रयोग अनि भारतबाट सहजै आयात गर्न मिल्ने पदार्थ र फितलो राज्यव्यवस्थाका कारणले अहिले नेपाल पनि लागु औषधिको कार्य भूमि बन्दै आएको बताइन्छ । उता ओखती अनि डाक्टरी कागजको उपयोग गरेर विभिन्न लागु औषधि किनेर खाने र सुई हान्नेको जमात पनि नेपालमा बढ्दो छ जुन अत्यन्त दुक्ख लाग्दो कुरा हो । सडक बालबालिकाले डेन्ड्राइट नामक सुँघेर नशा लाग्ने तत्त्वको प्रयोग खुलेआम गरिँदा पनि प्रशासन लगभग मौन नै देखिन्छ । नेपालका विभिन्न सहरहरूमा व्यवसाहीक रूपमै खोलिएका दुर्व्यसन सुधार केन्द्रहरू अनि तिनको व्यवसाहीक सफलताले हाम्रो वास्तविक अवस्था बयान छ । आजको यस विशेष दिन अन्तर्राष्ट्रिय लागू पदार्थ तथा अवैध तस्करी विरुद्ध दिवसमा नेपाली सरकार, समुदाय अनि सरोकारवालाले यस विषयमा संवेदनशीलताका साथ हातेमालो गर्नुपर्ने देखिन्छ ।लागु औषधको सेवनले हिरो हैन जीरो बनाउँदछ भन्ने कुराहरू आउँदा नेपाली पुस्तालाई दिन जरुरी छ । चुरोटका ठुटा वाट खोक्दै सुरु गरेको नशा यात्रा गएर कहाँ अनि कति पर सकिन्छ थाहा हुँदैन, जीवनमा रस खोजौँ नशामा हैन भन्ने कुराको जानकारी सबैलाई गराउन पर्ने देखिन्छ ।
उता नेपालमा कमजोर राज्यव्यवस्थाको उपयोग गर्दै लागु औषध तस्करका ठुलै सञ्जाल सक्रिय रहेको पनि बताइन्छ । उनीहरूको सञ्जाल विमानस्थल, भन्सार, सीमा अनि आयात निर्यात केन्द्रमा प्रभावशाली रहेको पाइन्छ । सामान्य वैदेशिक कामदारले ल्याएको टिभीको पनि खोलेर तलासी लिने अनि दुख्न दिने सरकार अनि कर्मचारीको नाकैमुनीवाट हजारौं किलो लागु औषध ल्याइन्छ तर त्यो भने देखिन्न । आजको दिन हामी सबैले लागु औषधको कारोबार र तस्करका विरुद्ध एक हुन पर्ने अनि त्यसै अनुसारको कानुन र त्यसको प्रभावकारी पालनका लागि पैरवी गर्नु पर्ने देखिन्छ है । अन्तर्राष्ट्रिय लागू पदार्थ तथा अवैध तस्करी विरुद्ध दिवस मा सबैको यस तर्फ ध्यान जाओस् ।
आजको यस दिवसमा हामी सबैले यस्तो संकल्प गरौँ—
“म कुनै पनि प्रकारको लागू पदार्थको दुरुपयोग गर्नेछैन। अरूलाईपनि यसबाट बच्न प्रेरित गर्नेछु। स्वस्थ, अनुशासित र नैतिक समाज निर्माणमा आफ्नो जिम्मेवारी इमानदारीपूर्वक निभाउनेछु।”
आउनुहोस्, हामी सबै मिलेर दुर्व्यसनमुक्त परिवार, सुरक्षित समाज र समृद्ध राष्ट्र निर्माणमा योगदान दिऔँ। अस्तु