छठ पर्व : सूर्य उपासना, प्रकृति संरक्षण, आत्मशुद्धि र लोकआस्थाको अनुपम सांस्कृतिक महापर्व

अस्ताउँदो र उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गर्दै प्रकृति, जल, जीवन र मानव सभ्यताप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने सनातन परम्पराको गौरवशाली उत्सव
राष्ट्रसंरक्षण डटकम/काठमाण्डौ, कार्तिक २९,

निशा पाण्डे
नेपालको धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक जीवनमा छठ पर्वको विशिष्ट स्थान रहेको छ। प्रकृति र मानव जीवनबीचको अन्योन्याश्रित सम्बन्धलाई आत्मसात् गर्दै सूर्यदेवप्रति श्रद्धा, कृतज्ञता र समर्पण प्रकट गर्ने यो पर्व आस्था, अनुशासन, पवित्रता, तपस्या र सामाजिक सद्भावको अनुपम सङ्गम हो। विशेषगरी तराई–मधेश क्षेत्रमा अत्यन्त श्रद्धा र उल्लासका साथ मनाइने छठ पर्व अहिले नेपालको पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रसहित विभिन्न भूभागमा पनि व्यापक रूपमा लोकप्रिय बन्दै गएको छ।
छठ केवल धार्मिक अनुष्ठानमा सीमित पर्व होइन। यो सूर्यको महत्त्व, जलको पवित्रता, पर्यावरणको संरक्षण, पारिवारिक सुख–शान्ति, सामूहिक एकता र मानव जीवनप्रतिको कृतज्ञताको गहन सन्देश बोकेको जीवनदर्शन हो। सूर्यबिना पृथ्वीमा जीवनको कल्पना गर्न सकिँदैन। त्यसैले सूर्यलाई जीवन, ऊर्जा, प्रकाश, स्वास्थ्य र समृद्धिको मूल स्रोतका रूपमा सम्मान गर्दै मनाइने छठ पर्वले मानव सभ्यतालाई प्रकृतिप्रति उत्तरदायी बन्न प्रेरित गर्दछ।
छठ पर्वमा सूर्यदेव र छठी माताको श्रद्धापूर्वक पूजा–आराधना गरिन्छ। वैदिक परम्परामा सूर्यलाई प्रत्यक्ष देवता, जगत्का आत्मा तथा सम्पूर्ण चराचर जगत्लाई ऊर्जा प्रदान गर्ने दिव्य शक्तिका रूपमा वर्णन गरिएको छ।
ऋग्वेदलगायत वैदिक साहित्यमा सूर्यको महिमा, प्रकाश, जीवनदायी शक्ति र विश्वकल्याणकारी स्वरूपको स्तुति गरिएको पाइन्छ। सूर्यको नियमित उदय र अस्तले समयचक्र, ऋतुचक्र तथा प्राकृतिक सन्तुलनलाई निरन्तरता दिएको छ।
छठ पर्वमा अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिनु र भोलिपल्ट उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गर्नु विशेष अर्थपूर्ण मानिन्छ। यसले जीवनका प्रत्येक अवस्थालाई समान श्रद्धाका साथ स्वीकार गर्नुपर्ने सन्देश दिन्छ। अस्ताउँदो सूर्यप्रतिको सम्मानले उपलब्धिको अन्त्यपछि पनि गरिमा र सम्मान कायम राख्नुपर्ने शिक्षा दिन्छ भने उदाउँदो सूर्यको आराधनाले नयाँ आशा, नयाँ ऊर्जा र नयाँ सम्भावनाको स्वागत गर्दछ। छठ पर्व सामान्यतया चार दिनसम्म विभिन्न विधि र अनुशासनका साथ मनाइन्छ।
पहिलो दिन : नहाय–खाय
यस दिन व्रतालुहरूले स्नान गरी घर तथा पूजा गर्ने स्थानलाई शुद्ध बनाउँछन्। सात्त्विक भोजन ग्रहण गर्दै व्रतको प्रारम्भ गरिन्छ। यसले शारीरिक स्वच्छता, मानसिक पवित्रता र अनुशासित जीवनको महत्त्व दर्शाउँछ।
दोस्रो दिन : खरना
खरनाका दिन व्रतालुहरूले दिनभरि उपवास बसेर साँझ विशेष पूजा गरी प्रसाद ग्रहण गर्छन्। यस अवसरमा खीर, रोटी तथा अन्य सात्त्विक परिकार तयार गरिन्छ। त्यसपछि कठिन व्रतको अर्को चरण सुरु हुन्छ।
तेस्रो दिन : सन्ध्या अर्घ्य
यो छठ पर्वको अत्यन्त महत्त्वपूर्ण दिन हो। व्रतालुहरू नदी, पोखरी, तलाउ तथा जलाशयका किनारमा पुगेर अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गर्छन्। बाँसका टोकरी, नाङ्लो तथा अन्य परम्परागत सामग्रीमा फलफूल, ठेकुवा, कसार, उखु, नरिवललगायत प्रसाद सजाइन्छ।
चौथो दिन : उषा अर्घ्य तथा पारण
बिहान सूर्योदय हुनुअघि नै व्रतालुहरू जलाशयमा उपस्थित भएर उदाउँदो सूर्यको प्रतीक्षा गर्छन्। सूर्य उदाएपछि श्रद्धापूर्वक अर्घ्य अर्पण गरिन्छ। त्यसपछि पूजा सम्पन्न गरी व्रतको पारण गरिन्छ।
यी चार दिनका अनुष्ठानले धैर्य, संयम, आत्मविश्वास, श्रद्धा र आत्मशुद्धिको महत्त्वलाई जीवन्त बनाउँछन्।
सूर्य पृथ्वीको जीवन प्रणालीको आधार हो। पृथ्वीमा प्रकाश र तापको प्रमुख प्राकृतिक स्रोत सूर्य नै हो। वनस्पतिको प्रकाश संश्लेषण, जलचक्र, मौसम प्रणाली तथा जैविक विविधताको निरन्तरतामा सूर्यको महत्त्वपूर्ण भूमिका छ।
सूर्यको प्रकाशले मानव शरीरमा भिटामिन डी निर्माण प्रक्रियामा सहयोग पुर्‍याउँछ। तर सूर्यको पराबैंगनी विकिरणको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै उपयुक्त समय, अवधि र सुरक्षाका उपाय अपनाउनु आवश्यक हुन्छ।
छठ पर्वले मानिसलाई प्रकृतिको नियमित चक्रसँग जोड्ने अवसर प्रदान गर्दछ। बिहानको स्वच्छ वातावरणमा सामूहिक रूपमा उपस्थित हुनु, जलाशयको महत्त्व बुझ्नु र प्रकृतिप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्नु यसको सकारात्मक पक्ष हो।
धार्मिक आस्था र वैज्ञानिक चेतनाबीच विरोध होइन, सकारात्मक समन्वय हुनुपर्छ भन्ने सन्देश पनि यस पर्वले दिन्छ।
छठ पर्वको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष प्रकृति संरक्षण हो। यस पर्वमा नदी, पोखरी, तलाउ तथा जलाशयको किनारमा पूजा गरिने भएकाले जलस्रोतको स्वच्छता र संरक्षणलाई विशेष महत्त्व दिइन्छ।
जल नै जीवन हो। स्वच्छ पानीबिना मानव स्वास्थ्य, कृषि, वनस्पति र समग्र पर्यावरणीय सन्तुलन सम्भव छैन। त्यसैले छठ पर्वले नदी तथा जलाशयलाई फोहोरमुक्त राख्न, प्लास्टिकजन्य पदार्थको प्रयोग घटाउन र प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण गर्न प्रेरित गर्दछ।
आज जलवायु परिवर्तन, नदी प्रदूषण, भूमिगत जलको घट्दो स्तर र प्राकृतिक स्रोतको अनियन्त्रित दोहन विश्वव्यापी चुनौती बनिरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा छठको मूल भावना आत्मसात् गर्दै धार्मिक आस्थालाई पर्यावरणीय जिम्मेवारीसँग जोड्न आवश्यक छ।
छठ पर्वमा महिलाहरूको भूमिका विशेष महत्त्वपूर्ण छ। यद्यपि पुरुषहरूले पनि समान श्रद्धाका साथ व्रत बस्ने र पूजा गर्ने परम्परा छ। व्रतालुहरूले सन्तानको दीर्घायु, परिवारको सुख–शान्ति, आरोग्य, समृद्धि तथा लोककल्याणको कामना गर्दछन्।
यस पर्वले नारीको धैर्य, त्याग, आत्मबल, श्रद्धा र सङ्कल्पशक्तिलाई उजागर गर्दछ। कठिन नियम र अनुशासनका साथ गरिने व्रतले आत्मसंयम र मानसिक दृढताको महत्त्व सिकाउँछ।
तर धार्मिक व्रत व्यक्तिगत स्वास्थ्य र क्षमताअनुसार गर्नुपर्छ। विशेष स्वास्थ्य समस्या भएका व्यक्तिले आफ्नो स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिनु उचित हुन्छ।
छठ पर्व सामाजिक सद्भाव र सामूहिक एकताको अनुपम उदाहरण हो। यस अवसरमा जाति, भाषा, वर्ग, समुदाय र क्षेत्रगत विभेदभन्दा माथि उठेर मानिसहरू एकै स्थानमा भेला हुन्छन्।
घाटको सरसफाइ, सजावट, पूजाका सामग्रीको व्यवस्थापन, प्रसाद वितरण र सामूहिक सहयोगले सामाजिक सम्बन्धलाई अझ बलियो बनाउँछ।
नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक र बहुसांस्कृतिक राष्ट्र हो। यहाँका विविध पर्व, परम्परा र संस्कृतिहरू राष्ट्रिय एकताका आधार हुन्। छठ पर्वले तराई–मधेशको सांस्कृतिक पहिचानलाई राष्ट्रिय गौरवसँग जोड्दै नेपाली समाजमा पारस्परिक सम्मान र सहअस्तित्वको भावना विकास गरेको छ।
यस्ता पर्वहरूलाई कुनै एउटा समुदायको मात्र सम्पत्ति नठानी सम्पूर्ण नेपाली समाजको साझा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा सम्मान गर्नुपर्छ।
छठ पर्वले स्थानीय अर्थतन्त्रलाई समेत गतिशील बनाउँछ। यस अवसरमा फलफूल, उखु, नरिवल, माटाका भाँडा, बाँसका सामग्री, कपडा तथा पूजाका अन्य सामग्रीको माग बढ्छ।
स्थानीय किसान, व्यापारी, हस्तकलाकर्मी, साना उद्यमी तथा श्रमिकहरूका लागि यो पर्व आर्थिक अवसरको माध्यम पनि हो।
त्यसैले छठ पर्वमा स्थानीय उत्पादन, स्वदेशी सामग्री र परम्परागत हस्तकलालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। यसले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउन, स्थानीय रोजगारी सिर्जना गर्न र आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रको विकासमा योगदान पुर्‍याउन सक्छ।
आजको आधुनिक समाज विज्ञान, प्रविधि र भौतिक विकासमा तीव्र गतिले अघि बढिरहेको छ। तर विकासको नाममा प्रकृतिको विनाश, सामाजिक विखण्डन, पारिवारिक दूरी र मानवीय संवेदनाको ह्रास पनि बढिरहेको देखिन्छ।
यस्तो अवस्थामा छठ पर्वले मानिसलाई आफ्नो मौलिक जीवनदर्शनसँग पुनः जोड्ने अवसर प्रदान गर्दछ। यस पर्वले हामीलाई केही महत्त्वपूर्ण सन्देश दिन्छ :
• प्रकृतिको सम्मान गरौँ र पर्यावरणको संरक्षण गरौँ।
• नदी, तालतलैया तथा जलस्रोतलाई स्वच्छ राखौँ।
• धार्मिक आस्थालाई स्वच्छता र वैज्ञानिक चेतनासँग जोडौँ।
• सामाजिक विभेद अन्त्य गरी सद्भाव र सहिष्णुता कायम गरौँ।
• स्थानीय उत्पादन र श्रमको सम्मान गरौँ।
• परिवार, समाज र राष्ट्रप्रतिको कर्तव्य निर्वाह गरौँ।
• नयाँ पुस्तामा मौलिक संस्कृति र संस्कारको हस्तान्तरण गरौँ।
छठ पर्वलाई व्यवस्थित, सुरक्षित र वातावरणमैत्री बनाउन राज्य, स्थानीय सरकार, सामाजिक संस्था तथा नागरिक सबैको सक्रिय भूमिका आवश्यक छ।
स्थानीय सरकारले पूजा स्थलको सरसफाइ, सुरक्षित घाट निर्माण, स्वच्छ खानेपानी, प्राथमिक उपचार, उद्धार टोली, प्रकाश व्यवस्था तथा ट्राफिक व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुपर्छ।
नदी तथा जलाशयमा रासायनिक पदार्थ, प्लास्टिक, कृत्रिम सजावट र फोहोर विसर्जन गर्ने प्रवृत्तिलाई निरुत्साहित गर्नुपर्छ। धार्मिक अनुष्ठानपछि पूजा सामग्रीको उचित व्यवस्थापन गर्नुपर्छ।
सञ्चारमाध्यमहरूले पनि छठ पर्वको धार्मिक, सांस्कृतिक, वैज्ञानिक र पर्यावरणीय पक्षलाई उजागर गर्दै जनचेतना अभिवृद्धिमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउन सक्छन्।
हिन्दु धर्मावलम्बीका दुई महत्त्वपूर्ण चाड दसैँ र तिहार भर्खरै सकिएका छन्। अनि अब सुरु भएको छ छठ पर्वको रौनक। हाम्रो पात्रो परिवारको तर्फबाट सबैभन्दा पहिले तपाईंहरू
नेपालको तराई क्षेत्रमा निकै धूमधामका साथ मनाइने छठ पर्व विशेषतः सूर्यको अनुष्ठान हो। वैदिक सनातन धर्ममा सूर्यलाई पनि देव मानिन्छ। सूर्यको वरिपरि पृथ्वी घुम्ने र शक्ति तथा ऊर्जाको केन्द्र सूर्यसँग मानवको अस्तित्व परिभाषित भएको हुन्छ। मानवको सहअस्तित्व त्यसैले पनि छठ पर्वसँग सांस्कृतिक रूपमा जोडिएको हुन्छ।
सूर्यको प्रकाश र सूर्यको ऊर्जाको विषयमा अब वैज्ञानिक रूपमा पनि निकै धेरै कुराहरू प्रमाणित भइसकेका छन्। पृथ्वीको सम्पूर्ण ‘इकोसिस्टम’ को एउटा महत्त्वपूर्ण आधार हो सूर्य। त्यसैले पनि सूर्य मानव जाति र पृथ्वीको अन्योन्याश्रित सम्बन्धलाई धार्मिक रूपमा मात्र होइन, वैज्ञानिक रूपमा पनि परिभाषित गरिएको छ र प्रमाणित भएको छ।
दीपावली अर्थात् तिहारको समापनसँगै छठ पर्वको हर्षोल्लासमय वातावरणले नेपाली भूमिलाई पुलकित बनाएको छ। षष्ठीका दिन मनाइने भएकाले यस पर्वको नाम अपभ्रंश हुँदै छठ पर्व भएको विश्वास पनि गरिन्छ। तराई क्षेत्रमा धूमधामका साथ मनाइने छठ पर्व पछिल्ला वर्षहरूमा पहाडी क्षेत्रमा पनि उत्तिकै लोकप्रिय हुन थालेको छ।
सद्भाव र भ्रातृत्वको प्रतीकसमेत मानिने यस पर्वलाई बडो हर्ष र उल्लासका साथ नदी, तालतलैया या पोखरीको किनारमा शृङ्गार गरेर तयार पारिएका घाट, केराका थम्बा र झिलिमिली बत्तीबिच अस्ताउँदो र उदाउँदो दुवै सूर्यको किरणलाई अर्घ्य दिएर मनाइने गरिन्छ।
छठी माताको व्रत लिने व्रतालुका घरमा छठमा चढाउनका लागि छरछिमेकबाट पनि विभिन्न प्रसादहरू दिने चलन रहेको छ। केराका घोगा, नरिवल, भोगटे अनि अन्य फलफूलहरूलाई छठको प्रसादका रूपमा लिने चलन पनि छ। यसरी तयार पारिएको फलफूललाई छठको अन्तिम दिन बिहानै अर्घ्यस्वरूप उदाउँदो सूर्यलाई देखाउने र प्रसादस्वरूप घर लैजाने चलन छ।
छठ विशुद्ध रूपमा एउटा धार्मिक आस्थाको पर्व हो। यो पर्वमा जनावर काटमार गर्ने वा बलि दिने चलन छैन। छठ पर्व चार दिनसम्म मनाइने चलन रहेको छ।
यसको पहिलो दिनलाई अरबा अथवा नहाय खाय भनिन्छ। त्यस्तै, दोस्रो दिनलाई खर्ना, तेस्रो दिनलाई साँझिया अर्घ्य अर्थात् छठ भनिन्छ। कार्तिक शुक्ल चतुर्थीबाट सुरु भएको यो पर्वको तेस्रो दिन छठ अर्थात् षष्ठी हो। यसको अन्तिम दिन अर्थात् चौथो दिनलाई बिहानिया अर्घ्य पारण भनिन्छ। यो पर्वका यी चार दिन विभिन्न कामहरू गरिन्छ। अरबाको दिन गाउँका युवाहरू मिलेर छठ मनाइने नदी, ताल वा पोखरीको किनारलाई सजाउने र सडकहरू सफा गर्ने गर्छन्। यसको तेस्रो दिन अर्थात् साँझिया घाटको दिन साँझमा व्रतालुहरू त्यसरी सजाइएका खोला, नदी, तलाउ अथवा जलाशयको पानीमा आधा डुबेर अस्ताउन लागेको सूर्यलाई दूधको अर्घ्य दिने गर्छन्। अनि चौथो दिनको बिहान सूर्य उदाउनुअघि नै छठ घाटमा पुगेर उदाउँदै गरेको सूर्यलाई अर्घ्य दिएर व्रतको समापन गर्ने चलन छ।छठको दिन विभिन्न समूह बनाएर सामूहिक रूपमा भजन गाउने र रमाइलो गर्ने चलन पनि रहेको छ। यस्तो गर्दा मैथिली भाषाका पारम्परिक गीतसङ्गीतलाई बढी स्थान दिइन्छ।
एष ब्रह्मा च विष्णुश्च शिवः स्कन्दः प्रजापतिः। महेन्द्रो धनदः कालो यमः सोमो ह्यपाम्पतिः।।
एनमापत्सु कृच्छ्रेषु कान्तारेषु भयेषु च। कीर्तयन् पुरुषः कश्चिन्नावसीदति राघव।।
आदित्यं सर्वकर्तारं कलाद्वादशम्युतम्। पद्महस्तद्वयं वन्दे सर्वलोकैकभास्करम्।।
छठको व्रत लिनेहरूले नुहाएर शुद्ध भएर एक छाक मात्र खाने गर्छन्। गाईको गोबर र माटोले लिपेको घरको एक स्थानमा उनीहरू रहने गर्छन्। यो ठाउँलाई शुद्ध बनाउनका लागि गङ्गाजल र अरुवा चामलको पानी छर्किने पनि गरिन्छ। व्रतालुहरूले केराको पातमा खाना राखेर एक छाक खाने गर्छन्। उनीहरूले आफू बसेको शुद्ध बनाइएको कोठा बन्द गरेर पूजा गर्ने चलन रहेको छ। छठको विशेष परिकारमा ठेकुवा, चामलको पिठोको भुसुवा र फलफूलका अन्य सामग्रीहरू पर्ने गर्छन्।
छठको पूजा गर्दा उखु, केराको बोट, बेसार, अदुवा, नरिवल, जौ, भुसुवा, ठेकुवा, फलफूल, मिठाईलगायतका खाद्यान्नहरू आवश्यक पर्छन्। ती खाद्यान्नहरूलाई साँझपख बाँसको चोयाले बुनेको छैंटीमा सजाएर विधिपूर्वक सजाइएका खोला, नदी र तलाउसम्म लैजाने गरिन्छ।
नदी किनार वा तलाउमा पुगेर व्रतालुहरूले आधा शरीर पानीमा डुबाएर अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिन्छन्। भोलिपल्ट बिहान यही अनुरूप जलाशयमा डुबुल्की मारेर उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिने गरिन्छ। जो छठको व्रत बस्छन्, उनीहरूले एक महिनाअघिदेखि नै माछामासु खाँदैनन्। उनीहरूले लसुनप्याजसमेत खान नहुने विश्वास छ। छठ पर्वको विशेष धार्मिक महत्त्व रहेको छ। महाभारतमा कर्णले प्राप्त गरेको अथाह ऐश्वर्य अनि शक्ति सबै छठी माताको व्रतको प्रभावका कारण भएको विश्वास गरिन्छ। त्यस्तै, द्रौपदीले पनि छठी माताको व्रत लिएको कुरा महाभारतमा उल्लेख गरिएको छ।
प्रकृति र सभ्यताको अनुपम उदाहरण छठ पर्वको सबैलाई फेरि पनि शुभकामना। हामी सम्पूर्ण मानवहरू सूर्यको जाज्वल्यमान उपस्थिति र सूर्यदेवको हामीप्रतिको कृपाका लागि सधैँसधैँ अनुग्रहित छौँ। छठी माताका विभिन्न भजनकीर्तन बजाएर, जलाशयवरपर गाडिएका केराका थम्बा अनि उदाउँदो र अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिँदा प्रकृति र मानवबिचको गहिरो अन्तरसम्बन्धलाई सनातन संस्कारले सदियौँदेखि पुनः परिभाषित गरिरहेको आभास हुन्छ।
यस वर्ष पनि अन्य वर्षहरूमा झैँ पानी अनि सूर्य दुवैले हामीमाथि कल्याण बक्सिऊन्। यही पानी र सूर्यको प्रकाशका कारण बन्ने पानीको बाफ र बादलहरूले धर्तीलाई भिजाइरहून्, यो धर्तीलाई उर्वर बनाइरहून् र हरियाली छाइरहोस्। जलचर, थलचर सबैको कल्याण होस्, प्राणीमा प्राण होस् अनि धर्मको जय होस्। छठी माताले हामी सबैको जय गरून् ! छठ पर्व आस्था र विश्वासको मात्र पर्व होइन, यो प्रकृतिप्रतिको कृतज्ञता, जीवनप्रतिको सम्मान, सामाजिक एकता र मानव कल्याणको अनुपम सन्देश हो। अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गरेर सम्मान गर्ने र उदाउँदो सूर्यलाई स्वागत गरेर नयाँ आशाको सञ्चार गर्ने यस परम्पराले जीवनको गहिरो दर्शन प्रस्तुत गर्दछ।
सूर्यले कुनै जात, धर्म, वर्ग वा समुदायका आधारमा प्रकाशमा विभेद गर्दैन। उसले सम्पूर्ण पृथ्वीलाई समान रूपमा उज्यालो प्रदान गर्दछ। यही प्राकृतिक समानताको सिद्धान्तलाई आत्मसात् गर्दै मानव समाजमा पनि समानता, न्याय, प्रेम, करुणा र सद्भाव स्थापित गर्न सक्नुपर्छ।
हामीले छठ पर्वको धार्मिक महिमालाई व्यवहारमा उतार्दै नदी स्वच्छ राख्ने, प्रकृति संरक्षण गर्ने, सामाजिक सद्भाव बढाउने र भावी पुस्तालाई संस्कार तथा संस्कृतिको अमूल्य सम्पदा हस्तान्तरण गर्ने सङ्कल्प गर्नुपर्छ। अन्ततः छठ पर्वको मूल सन्देश यही हो—सूर्यको प्रकाशले संसार उज्यालो बनाओस्, स्वच्छ जलले जीवन बचाओस्, प्रकृतिले समृद्धि प्रदान गरोस् र मानव हृदयमा सत्य, सेवा, सद्भाव तथा मानवताको ज्योति सदैव प्रज्वलित रहोस्। सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा छठ पर्वको हार्दिक मङ्गलमय शुभकामना ! जय सूर्यदेव! जय छठी माता !
(लेखक निशा पाण्डे राष्ट्र संरक्षण साप्ताहिककी कार्यकारी सम्पादक हुनुहुन्छ)