वेदव्यासको जन्मभूमि व्यास गुफामा वैदिक धर्म, संस्कृति र शास्त्रीय अनुसन्धानको अभियान

रासंसा/तनहुँ, कार्त्तिक ११,

मुलुकमा चार वेद तथा अठार पुराणका रचयिताका रूपमा श्रद्धापूर्वक स्मरण गरिने महर्षि वेदव्यासको जन्मभूमिका रूपमा मान्यता प्राप्त तनहुँ जिल्लाको व्यास नगरपालिका–३ स्थित ऐतिहासिक एवं धार्मिक महत्त्वको व्यास गुफा क्षेत्र वैदिक ज्ञान, सनातन संस्कृति र आध्यात्मिक चेतनाको महत्त्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा परिचित छ। यस पवित्र क्षेत्रको संरक्षण, प्रवर्द्धन, प्रचारप्रसार तथा वेद–शास्त्रको अध्ययन र अनुसन्धानलाई संस्थागत रूपमा अगाडि बढाउनु आजको आवश्यकता बनेको छ। वेद अनुयायी प्रतिष्ठान नेपाल र वेदव्यास वैदिक सनातन धर्मशास्त्र अनुसन्धान प्रतिष्ठानको भूमिकालाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्नेमा स्थानीय तह, प्रदेश सरकार र संघिय सरकारले जोड दिनुपर्नेमा दुई रहेन ।
वेदव्यासको आध्यात्मिक, साहित्यिक तथा दार्शनिक योगदानलाई जनमानसमा स्थापित गर्दै वैदिक परम्पराको संरक्षण र भावी पुस्तामा ज्ञान हस्तान्तरण गर्ने उद्देश्यले वेद अनुयायी प्रतिष्ठान नेपाल तथा वेदव्यास वैदिक सनातन धर्मशास्त्र अनुसन्धान प्रतिष्ठान जस्ता संस्थाहरूको भूमिका महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
वेद, उपनिषद्, पुराण, महाभारत तथा अन्य वैदिक धर्मशास्त्रमा निहित ज्ञानलाई अध्ययन, अनुसन्धान र व्यावहारिक जीवनसँग जोड्नु समयको आवश्यकता हो। धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक परम्परालाई जीवन्त राख्दै शास्त्रीय ज्ञानलाई प्रमाणमा आधारित अध्ययन, विमर्श तथा अनुसन्धानमार्फत नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउन सकिएमा यस्ता संस्थाहरूको योगदान अझ प्रभावकारी बन्न सक्छ।
वेद अनुयायी प्रतिष्ठान नेपालको धार्मिक तथा सांस्कृतिक गतिविधि र व्यास क्षेत्रको प्रवर्द्धनसँग सम्बन्धित पहलहरूले यस क्षेत्रको पहिचान विस्तार गर्न सहयोग पुर्‍याउँदै आएका छन्। व्यास गुफा क्षेत्रमा गङ्गा आरती सञ्चालनको शुभारम्भ तथा व्यास अवतरण दिवस र गुरुपूर्णिमाका अवसरमा हुने धार्मिक कार्यक्रमहरू यस क्षेत्रको आध्यात्मिक महत्त्व उजागर गर्ने उदाहरण हुन्।
वेदव्यास वैदिक सनातन धर्मशास्त्र अनुसन्धान प्रतिष्ठानले वैदिक साहित्य, संस्कृत भाषा, धर्मशास्त्र, दर्शन, इतिहास तथा परम्परागत ज्ञानको अध्ययन र अनुसन्धानलाई प्राथमिकता दिन सकेमा व्यासभूमिको बौद्धिक तथा शैक्षिक महत्त्व अझ विस्तार हुन सक्छ। शास्त्रीय ग्रन्थहरूको व्यवस्थित अभिलेखीकरण, विद्वत् गोष्ठी, अनुसन्धानमूलक प्रकाशन, संस्कृत तथा वैदिक अध्ययनका कक्षा, युवा पुस्ताका लागि प्रशिक्षण र राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय विद्वान्हरूसँग सहकार्यजस्ता कार्यक्रम यस दिशाका उपयोगी आधार बन्न सक्छन्। यस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गर्दा ऐतिहासिक स्रोत, पाण्डुलिपि, शिलालेख, मौखिक परम्परा र उपलब्ध अनुसन्धान सामग्रीको आलोचनात्मक अध्ययनलाई समेत महत्त्व दिन आवश्यक छ।
व्यास गुफा केवल धार्मिक आस्थाको स्थल मात्र नभई नेपालको सांस्कृतिक सम्पदा, परम्परागत ज्ञान र ऐतिहासिक पहिचानसँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण क्षेत्र हो। यस क्षेत्रको संरक्षण र विकासका लागि स्थानीय सरकार, धार्मिक संस्था, पुरातत्त्व तथा संस्कृतिसम्बन्धी निकाय, अनुसन्धानकर्ता, स्थानीय समुदाय र पर्यटन व्यवसायीबीच सहकार्य आवश्यक छ। व्यास गुफा, पराशर क्षेत्र तथा यससँग सम्बन्धित धार्मिक र सांस्कृतिक स्थलहरूको एकीकृत विकास योजना तयार गर्न सकेमा धार्मिक पर्यटन, स्थानीय रोजगारी, सांस्कृतिक आदानप्रदान र स्थानीय अर्थतन्त्रमा सकारात्मक योगदान पुग्न सक्छ। त्यसका लागि सम्पदाको मौलिकता कायम राख्ने, सरसफाइ र पूर्वाधार सुधार गर्ने, ऐतिहासिक विवरणलाई व्यवस्थित रूपमा प्रस्तुत गर्ने तथा पर्यटकलाई विश्वसनीय सूचना उपलब्ध गराउने कामलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।
आजको पुस्तालाई वैदिक ज्ञानसँग जोड्नु भनेको धार्मिक अनुष्ठानमा सीमित हुनु मात्र होइन। सत्य, करुणा, परोपकार, अनुशासन, सहिष्णुता, प्रकृतिप्रतिको सम्मान र मानवकल्याणजस्ता मूल्यलाई शिक्षासँग जोड्नु पनि हो। वेदव्याससँग सम्बन्धित ज्ञानपरम्परालाई आधुनिक अनुसन्धान, शिक्षा र सामाजिक चेतनासँग समन्वय गर्न सकिएमा यसको सान्दर्भिकता अझ बढ्नेछ। यसका लागि दुवै प्रतिष्ठानबीच सम्भावित सहकार्य, साझा अनुसन्धान कार्यक्रम, विद्वत् सम्मेलन, प्रकाशन तथा ज्ञान आदानप्रदानका गतिविधि सञ्चालन गर्न सकिनेछ। यस्तो सहकार्यको स्वरूप र उपलब्धि सम्बन्धित संस्थाहरूको आधिकारिक जानकारीका आधारमा सार्वजनिक गरिनु आवश्यक छ।
महर्षि वेदव्यासको नामसँग जोडिएको तनहुँको व्यासभूमि नेपालका लागि धार्मिक, सांस्कृतिक तथा बौद्धिक सम्पदाको महत्त्वपूर्ण धरोहर हो। यस भूमिको गौरवलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्न भावनात्मक सम्मानसँगै अनुसन्धान, संरक्षण, शिक्षा, प्रचारप्रसार र संस्थागत उत्तरदायित्वलाई सुदृढ बनाउन आवश्यक छ।
वेद अनुयायी प्रतिष्ठान नेपाल र वेदव्यास वैदिक सनातन धर्मशास्त्र अनुसन्धान प्रतिष्ठानले आफ्नो उद्देश्यअनुरूप सहकार्य र कार्यक्रमलाई प्रभावकारी बनाउन सकेमा व्यास गुफा क्षेत्र वैदिक ज्ञानको अध्ययन, सनातन संस्कृतिको संरक्षण र मानवकल्याणको सन्देश प्रवाह गर्ने विशिष्ट केन्द्रका रूपमा थप विकसित हुन सक्छ। यसरि व्यास गुफाको विकासक्रमलाई अगाडी बढाउनमा विभिन्न व्यक्तिहरुको अग्रज भूमिका रहेको पाइन्छ । व्यासभूमिको संरक्षण गरौँ, वैदिक ज्ञानको अनुसन्धान बढाऔँ र सनातन संस्कृतिको मानवीय सन्देश विश्वभर फैलाऔँ।