आज पूर्णिमा व्रत, व्यास जयन्ती, विश्व बाघ दिवस, गुरु पुर्णिमा व्रत मनाईदै

रासंसा/काठमाण्डौ, श्रावण १३,

डा. के. बि. सम्राट
ॐ गुरुभ्यो नमः। ॐ नमो भगवते व्यासाय। “गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः। गुरुः साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः॥”
धार्मिक, आध्यात्मिक तथा पर्यावरणीय चेतनाका दृष्टिले अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ। पूर्णिमाको पवित्रता, महर्षि वेदव्यासको ज्ञान–परम्परा, गुरुप्रतिको श्रद्धा र प्रकृति तथा वन्यजन्तुको संरक्षण—यी सबै विषयले हामीलाई जीवनको गहिरो सत्यतर्फ डोर्‍याउँछन्।
पूर्णिमा अर्थात् चन्द्रमा पूर्णरूपमा प्रकाशित हुने दिन। सनातन परम्परामा चन्द्रमालाई मनको प्रतीक मानिन्छ। त्यसैले पूर्णिमाको व्रत केवल भोजन त्याग गर्ने कर्म होइन, यो मनलाई शुद्ध, संयमित र सात्त्विक बनाउने साधना हो।
यस दिन स्नान, ध्यान, जप, पूजा, दान, सत्सङ्ग तथा भगवान्को स्मरण गर्नाले मनमा शान्ति र सकारात्मक भाव उत्पन्न हुन्छ भन्ने धार्मिक विश्वास छ।
व्रतको वास्तविक अर्थ शरीरलाई दुःख दिनु होइन; इन्द्रिय संयम, विचार शुद्धि र सत्कर्ममा समर्पण गर्नु हो। पेटलाई मात्र होइन, मनलाई पनि व्रत गराउनुपर्छ—द्वेषबाट व्रत, क्रोधबाट व्रत, असत्यबाट व्रत र अहङ्कारबाट व्रत। महर्षि वेदव्यास सनातन ज्ञान–परम्पराका महान् ऋषि हुनुहुन्छ। उहाँलाई वेदको विभाजन तथा महाभारतको रचनासँग जोडेर सम्मान गरिन्छ। पुराण तथा अन्य धार्मिक ग्रन्थहरूको संरक्षण र ज्ञान–परम्परालाई व्यवस्थित गर्ने कार्यमा व्यासको महत्त्वपूर्ण स्थान छ।
व्यास जयन्तीले हामीलाई एउटा महान् सन्देश दिन्छ—ज्ञान आफूमा मात्र राख्ने वस्तु होइन, पुस्तौँ पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्ने सम्पदा हो।
महाभारतले धर्म र अधर्म, सत्य र असत्य, कर्तव्य र मोहबीचको संघर्ष देखाउँछ। त्यसैले व्यास जयन्ती केवल एउटा ऋषिको स्मरण गर्ने दिन होइन, ज्ञान, विवेक र धर्ममार्गप्रति पुनः प्रतिबद्ध हुने अवसर हो। पूर्णिमाको यही पवित्र अवसरमा मनाइने गुरु पूर्णिमा गुरु–शिष्य परम्पराको महान् पर्व हो। ‘गु’ अर्थात् अन्धकार र ‘रु’ अर्थात् त्यसलाई हटाउने प्रकाश—गुरु भनेको अज्ञानरूपी अन्धकार हटाएर ज्ञानको प्रकाश प्रदान गर्ने मार्गदर्शक हो।
गुरुले केवल पुस्तकको ज्ञान दिनुहुन्न; उहाँले जीवन कसरी जिउने, सत्य कसरी चिन्ने, कर्तव्य कसरी पूरा गर्ने र कठिन समयमा कसरी धैर्य राख्ने भन्ने शिक्षा दिनुहुन्छ।
यस दिन आफ्ना माता–पिता, आचार्य, शिक्षक, आध्यात्मिक गुरु तथा जीवनमा सही बाटो देखाउने सबै गुरुजनप्रति श्रद्धा व्यक्त गरौँ।
गुरु पूजा फूल र अक्षताले मात्र पूर्ण हुँदैन। गुरुले दिएको सदुपदेशलाई व्यवहारमा उतार्नु नै सच्चा गुरु–दक्षिणा हो।
आजको सन्देश धार्मिक क्षेत्रमा मात्र सीमित छैन। विश्व बाघ दिवसले पृथ्वीको जैविक विविधता र वन्यजन्तु संरक्षणप्रति हाम्रो जिम्मेवारी सम्झाउँछ।
बाघ वनको महत्त्वपूर्ण शिकारी प्रजाति हो र यसको संरक्षणले समग्र वन–पारिस्थितिक प्रणालीको स्वास्थ्यसँग सम्बन्ध राख्छ। बाघलाई बचाउनु भनेको एउटा जनावरलाई मात्र बचाउनु होइन; वन, जैविक विविधता र प्रकृतिको सन्तुलन जोगाउनु पनि हो।
सनातन संस्कृतिले प्रकृतिलाई केवल उपभोगको वस्तु मानेको छैन। नदी, पर्वत, वनस्पति, पशुपक्षी सबैप्रति सम्मानको भाव राखेको छ। त्यसैले वन्यजन्तु संरक्षण आधुनिक अभियान मात्र होइन, हाम्रो प्रकृतिप्रतिको नैतिक कर्तव्य पनि हो।
हामीले वन विनाश रोक्ने, वन्यजन्तुको बासस्थान जोगाउने, अवैध शिकार तथा वन्यजन्तुको व्यापारविरुद्ध सचेत हुने र भावी पुस्ताका लागि प्रकृति सुरक्षित राख्ने प्रण गर्नुपर्छ।
पूर्णिमा व्रतले भन्छ—
👉 मनलाई शुद्ध बनाऊ।
व्यास जयन्तीले भन्छ—
👉 ज्ञानको सम्मान गर र ज्ञान बाँड।
गुरु पूर्णिमाले भन्छ—
👉 गुरुको सदुपदेशलाई जीवनमा उतार।
विश्व बाघ दिवसले भन्छ—
👉 प्रकृति र वन्यजन्तुको संरक्षण गर।
यी चारवटै सन्देशको मूल भाव एउटै छ—मानिसको जीवन केवल आफ्नो सुखका लागि होइन; ज्ञान, धर्म, गुरु, समाज र प्रकृतिप्रति जिम्मेवार भएर जिउनका लागि हो।
गुरु पूर्णिमाको पर्वले गुरु–शिष्य (विद्यार्थी–शिक्षक) सम्बन्धको पवित्रता र महत्त्वलाई सम्मान गर्ने विशेष अवसर प्रदान गर्छ। यो दिन हामी ज्ञान, संस्कार र जीवनपथमा मार्गदर्शन गर्ने गुरुप्रति कृतज्ञता प्रकट गर्छौं।

आज ‘गुरु’ शब्द अङ्ग्रेजी भाषामा पनि समाहित भइसकेको छ। अक्सफर्ड शब्दकोशमा यसरी परिभाषित गरिएको छ:
“A Hindu or Sikh religious teacher or leader; (informal) a person who is an expert on a particular subject or who is very good at doing something.”
अर्थात्, कुनै विषयमा अत्यन्त दक्ष वा विज्ञ व्यक्तिलाई पनि गुरु भनिन्छ। तर गुरुको वास्तविक अर्थ र महत्व प्राचीन संस्कृत श्लोकहरूमा अझ स्पष्ट र गहिरो रूपमा व्यक्त गरिएको छ—

ॐ असतो मा सद्गमय ।
तमसो मा ज्योतिर्गमय ।
मृत्योर्मा अमृतं गमय ।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

यस श्लोकको भाव छ—
हामीलाई असत्यबाट सत्यतर्फ, अन्धकारबाट उज्यालोतर्फ, र मृत्युतर्फबाट अमरत्वतर्फ लैजानुहोस्, हे प्रभु। शान्ति, शान्ति, शान्ति।यस अर्थमा गुरु नै ती प्रकाश हुन् जसले हामीलाई जीवनका सत्य र शाश्वत मूल्यहरूको मार्ग देखाउँछन्।गुरु पूर्णिमा हाम्रो संस्कृतिको त्यो उज्यालो पर्व हो, जहाँ हामी ज्ञानको आराधना र गुरुप्रति समर्पण प्रकट गर्छौं।

आज तपाईं आफ्नो गुरुलाई कसरी सम्झनुहुन्छ?
सन्देश वा कल गरेरभेट्न नै जान्छु सम्झनाहरूमा
उत्तर पठाउनुहोस्
मन पराउनुहोस्टिप्पणीलिंक कपी
अर्थात्
“हे भगवान ! मलाई सदैव सत्यतालाई आत्मसाथ गर्न देऊ, मलाई अज्ञानताको अँध्यारोमा नराख, सदैव ज्ञान र चेतनाको उज्यालो देऊ, त्यस तर्फको मार्ग देखाऊ र मलाई यस्तो ज्ञान देउ कि म यो भौतिक संसार र मृत्युको भयभन्दा पर ज्ञानको उज्यालोमा अमर रहन सकूँ ।”यो संसारमा शान्ति होस्, आदिदैविक शान्ति होस्, आदिभौतिक शान्ति होस् र अध्यात्मिक शान्ति होस् ।

उपनिषदबाट साभार गरिएको उपरोक्त मन्त्रको अर्थले नै ज्ञानरुपी उज्यालो र त्यस्को महत्वलाई चित्रण गर्दछ, गुरुले दिने ज्ञान र त्यसको मानव जीवनसंग गाँसिएको सम्बन्ध एकदमै गहिरो रहिआएको छ । चाहे हामी जुनसुकै धर्म या सम्प्रदायको भएपनि ज्ञान र सिप ग्रहणगर्नका लागी गुरु र गुरुतत्वको ठूलो महत्व छ र संसारमा शायद ज्ञान मात्र यस्तो कुरा हो जसलाई जति बाँड्यो उत्ति बढ्दै जान्छ ।
अषाढ शुक्ल पूर्णिमा अर्थात् गुरु पूर्णिमा, आफूलाई शिक्षा प्रदान गर्ने गुरूप्रति श्रद्दा भावप्रकटगरी मनाउने गरिन्छ। यस दिन गुरुका रुपमा ज्ञानको पूजा गर्ने गरिन्छ। गुरुप्रति श्रद्दा र सम्मान प्रकट गर्दै यस दिन देशभरि गुरुपूर्णिमा मनाउने गरिन्छ।
सनातन धर्मावलम्बि र बौद्धधर्मावलम्बिहरुले आजको दिनलाई आफ्नो धर्म तथा पारम्परीक सांस्कृतिक ज्ञानको बाटो देखाउने गुरुप्रति आभार ब्यक्त गर्ने विशेष दिनका रुपमा लिनेगर्छन् । चाहे मुस्लिमहरूको मदर्सामा तपाइलाई पढाएका मोल्वी साब हुन् या चर्चमा ज्ञान र सल्लाह दिने पादरी या साना साना हातमा कलम राखेर क ख ग पढाउने र सिकाउने शिक्षक, शिक्षिकाहरू किन नहुन रु उनिहरुले सिकाएका र दिएका ज्ञानले नै हामीले जीवनको प्रारम्भिक विवेक र चेतना प्राप्त गरेका हौं ।
“गुरु ब्रह्मा, गुरु विष्णु गुरु देवो महेश्वर,
गुरु साक्षात् परमं ब्रह्मा तस्मै श्री गुरुवे नम:”
“गुरु नै ब्रह्मा हुन्, गुरु नै विष्णु हुन अनि गुरु भनेकै भगवान शंकर हुन्,
गुरु नै हुन् साक्षात परब्रह्म, यस्ता गुरुलाई म नमस्कार गर्दछु ।”
जिन्दगीले हरेक मोडमा हामीलाई केहि न केहि सिकाएरै जान्छ तसर्थ हरेक पाठलाई आत्मसाथ गर्नसके गुरुपूर्णिमाको र गुरुतत्वको सहि उपयोग हुनेछ ।आफूलाई पढाउने सर, मिस, दाई, दिदि लगायत सबैलाई एकफेर नमन गरौ, संझना गरौं । असल गुरु र असल शिष्य दुबै बन्न सक्नुहोला गुरुपूर्णिमाको शुभकामना !
असल गुरुको प्राप्ती या छनौट अधिकांश समस्या र दूविधाहरुको निरोध हो भनेर भनिन्छ तथापी अहिलेको यूगमा असल गुरु र असल शिष्य दुवैको पहिचान गाह्रो छ । विज्ञान प्रविधीको अहिलेको यूगमा पक्कैपनि हामीले ज्ञान प्राप्तिकालागि एकलब्यले जस्तो द्रोणाचार्यको प्रतिमुर्ती बनाएर र त्यसैलाई गुरु थापेर सिक्नपर्ने जरुरत छैन न त गुरुदक्षीणाका रुपमा औंला नै काटेर दिनुपर्ने वलिदान नै । विश्वस्तरका शिक्षाकालागि संस्थागतरूपमा स्थापना भएका विद्यालय, विश्वविद्यालय, शिक्षण पेशा अनि सञ्चारका माध्यमहरुले पनि हामीलाई गुरुरुपी शिक्षा दिइरहेका छन् । औषधिको तथ्य र असर देखि चन्द्रमानका तालिकासम्म गुगल अनि यूट्यूब लगायत इन्टरनेटबाट सिक्ने, त्यहिंका श्रोतबाट अध्ययन गर्ने अहिलेका पुस्ताहरुलाई गुरु पूर्णिमाले केहि फरक अनुभव दिन सक्दछ ।संसार जहाँनै पुगेपनि गुरुतत्वले स्वरुप परिवर्तन गरेका हो, शिक्षा आकाशबाट वर्षिदैन न त आकाशवाणी नै हुन्छ । शिक्षाका श्रोत र हस्तान्तरणकर्ताहरु सबैजना गुरु हुन्, गुरुतत्व हुन् ।

संसार जत्तिकै आधूनिक र ज्ञानहरु जत्तिकै सहज र ब्यवसायीक रुपमा उपलब्ध भए पनि संसारमा गुरुतत्वको दियो अझै बलिरहेको छ, बलिरहने छ । गुरुतत्वको त्यहि महत्वलाई आत्मसाथ गरेर हुनसक्छ सनातन संस्कारमा बर्ष पछिको बर्ष र यूग पछिका यूगहरुमा पनि गुरुहरुलाई अझ आदर र श्रद्धाका साथ हेर्ने गरिन्छ । आउँदा पुस्ताहरुलाई पनि गुरु, ज्ञान र गुरुतत्वको महत्व गुरु पूर्णिमामा दर्शाइने कार्य जारी रहनेछ । अज्ञानता र अचेतनाको अँध्यारोबाट ज्ञान र चेतनाको उज्यालोमा ल्याउने, सही मार्ग प्रदर्शन गर्ने समस्त गुरुहरुलाई आजको दिन कोटी कोटी नमन गरिने गरिन्छ । गुरु मार्फत् प्राप्त गरेको ज्ञान र विवेकले आफ्नो जीवनमा पारेको प्रभावप्रति आभार ब्यक्त गर्दै ज्ञानको पथमा सधैं अगाडी बढ्दै जाने प्रतिज्ञा र गुरुप्रति आभार व्यक्त गर्ने दिन पनि हो गुरुपूर्णिमा ।
गुरु पूर्णिमा गुरु ब्यासको पनि जन्म दिन पर्दछ । आज थोरै यी अष्ट चिरञ्जीवीका एक चिरञ्जीवी, अमर अनि गुरुका गुरु ब्यासका विषयमा कुरा गरौँ । गुरु ब्यास महाभारतका रचयिता मात्र नभई महाभारतकै एक जीवन्त पात्र पनि हुन्, महाभारतका भीष्म र ब्यास नाताले सौतेनी दाजुभाइ हुन् । राजा शान्तनुले सत्यवतीलाई विवाह गर्दछन्, सत्यवतीका पिता माझी हुन्छन्, राजाले ससुरालाई सत्यवतीका तर्फबाट भएका सन्तानलाई सिंहासनमा बसाउने वाचा गर्दछन् र यस अघि नै सान्तनुले पुत्र भीष्मलाई राजकुमार घोषणा गरेर उत्तराधिकारी ठहर गरिसकेका हुन्छन् । पछि भीष्मले आफ्नो पिताको वाचा थाहा पाएर पितालाई वचनमा अडिग रहनका लागि आफू स्वयमले राजकुमार वाट हटेर सिंहासनमा कुनै दाबी नगर्ने घोषणा गरेका हुन् ।
गुरु व्यास सत्यवतीका विवाह अघिका पुत्र हुन्, यिनका पिता पराशर हुन् । पराशर र सत्यवतीको आध्यात्मिक समागमले ब्यासको जन्म भयो, आफ्नी जन्म माताको खोजीका क्रममा ब्यास हस्तिनापुर दरबार सम्म पुग्दछन् । यिनै ब्यासले महाभारतका सकल घटनाक्रमलाई लेखेका हुन्, कथेका हुन् । सबै वेद, श्री मद भागवत अनि १८ पुराणका सर्जक ब्यासले दत्तात्रयलाई पनि सिकाएको कुरा उल्लेख छ । ब्यास गुरुका पनि गुरु हुन्, आजको दिन अर्थात् यो पूर्णिमा यिनको जन्म अनि यिनले वेदका ज्ञानलाई बाँडेर वेदका प्रकारहरू र नाम छुटाएको पवित्र दिनका रूपमा सम्झना गरिन्छ ।
विश्व बाघ दिवस
बाघ संरक्षणको महत्त्वबारे जनचेतना फैलाउने उद्देश्यले हरेक वर्ष जुलाई २९ का दिनलाई ‘बाघ दिवस’का रूपमा मनाइन्छ ।सन् २०१० मा रुसको सेन्ट पिटर्सवर्गमा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय बाघ मञ्चले यस्तो घोषणा गरेको हो । उक्त मञ्चमा पहिलो विश्व बाघ सम्मेलन थियो । रुसका तत्कालीन प्रधानमन्त्री भ्लाडिमिर पुटिन र विश्व बैङ्कका अध्यक्ष रोबर्ट जोलिकको संयुक्त प्रयासमा बाघ संरक्षण कार्यक्रम थालनी गरिएको हो । त्यसयता हरेक वर्ष अन्तर्राष्ट्रिय बाघ दिवस मनाउन थालिएको हो । यस दिन बाघको संरक्षणार्थ उनीहरूको बास स्थलको संरक्षण, बाघको सङ्ख्यामा आएको ह्रासबारे जनचेतना वृद्धि, उनीहरूको संरक्षणका मुद्दाहरूको उठानका साथै बाघ संरक्षणमा भएका प्रयासहरूको सराहना र प्रोत्साहन गरी यो दिन मनाइन्छ ।
बाघलाई संसारभर प्रतिकात्मक प्राणीको रूपमा लिने गरिन्छ । प्राकृतिक सम्पदाको रूपमा रहेको बाघलाई सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक दृष्टिकोणले पनि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । यो त छँदै छ, हाम्रो जैविक प्रणालीलाई सन्तुलनमा राख्न पनि यसले योगदान पुर्‍याउँछ । खाद्य शृङ्खलामा बाघ मुख्य सिकारी जनावर भएका कारणले जनावरलाई नियन्त्रणमा राखी वातावरण सन्तुलनमा यसको उल्लेखनीय योगदान हुन्छ ।बाघलाई वातावरणीय सन्तुलन कायम राख्न मात्र होइन, अन्य पशुपन्छीहरूलाई सहारा प्रदान गर्न सक्ने प्राणीको रूपमा पनि वनस्पति तथा पशुपन्छी विज्ञहरू चिन्छन् । यसलाई अङ्ग्रेजीमा ‘अम्ब्रेला स्पेसिज’ भनिँदो रहेछ । बाघलाई संरक्षण गर्दा धेरै ठाउँ चाहिने भएकाले ठुलै जङ्गल संरक्षित गरिनुपर्छ । यसरी जङ्गलको संरक्षण गर्दा अन्य पशुपन्छीहरूले पनि वासस्थान पाउने भएकाले बाघलाई महत्त्वपूर्ण प्रजातिको रूपमा विश्लेषण गरिन्छ । बाघलाई संरक्षण गर्दा हामीले वन जङ्गलको पनि संरक्षण गरिरहेका हुन्छौँ ।
सन् १९७० देखि बाघ संरक्षण कार्यक्रमहरू गरिए पनि बाघको सङ्ख्या दिनानुदिन कम हुँदै गइरह्यो । त्यसपछि बाघका वासस्थान भएका मुलुकहरू एकै ठाउँमा भेला हुँदै संयुक्त प्रयास गरेको खण्डमा मात्रै संरक्षण गर्न सकिने खाँका बन्यो । बाघका वासस्थान भएका १३ मुलुकको एकतालाई उदाहरणीय मानिएको छ ।
२० औँ शताब्दीको पूवाद्र्धमा बाघको जनसङ्ख्या १ लाखको हाराहारीमा रहेकामा यो सङ्ख्यामा ह्रास आई ३,२०० मा झरेको तथ्याङ्कले देखाउँछ । यिनीहरूको सङ्ख्या घट्नुमा मुख्य कारण भनेको जङ्गल फडानीले गर्दा बास स्थलको कमी, मौसममा परिवर्तन, गैर कानुनी सिकार को उपज हो । भारत, नेपाल, भुटान, बङ्गलादेश, कम्बोडिया, चीन, लाओस्, म्यानमार, इन्डोनेसिया, थाइल्यान्ड, भियतनाम, मलेसिया र रुस। यो प्रवृत्तिलाई रोक्न, १३ देशहरूले विभिन्न पशुधन संरक्षण संस्थाहरूसँगको सहकार्यमा बाघको संख्या दोब्बर बनाउने महत्वाकांक्षी लक्ष्यका साथ मिलेर काम गरिरहेका छन्।
शुक्ल पक्षको अन्तिम दिन पूर्णिमा हो । यस तिथिमा चन्द्रमा सर्वाधिक चम्किलो र तेजिलो रूपमा रहेको हुन्छ । यस दिन व्रत बस्नाले चन्द्रमाको असीम कृपा प्राप्त हुने र स्वास्थ्य, समृद्धि र शान्ति प्राप्त हुने विश्वास छ । पूर्णिमाको दिन विशेष भगवान् शिव र विष्णुको आराधना गरिन्छ । भगवान् विष्णुलाई गरिने विशेष अर्चनालाई सत्य नारायण पुजाको स्वरूपमा गरिन्छ । सामान्यतया सत्य नारायण पूजा जहिले गरे पनि हुने कार्य हो यद्यपि पूर्णिमाको दिनमा गरिने यस पुजा को फल निकै धेरै पाइन्छ ।
वैज्ञानिक हिसाबले हेर्दा पूर्णिमाको दिन पृथ्वीमा गुरुत्ववलको प्रभाव धेरै रहने र यस दिन व्रत बसेर भगवानको नाम सुमरण गर्दा आत्म शुद्धि हुने बताइन्छ । यस दिन व्रत बस्नाले मेटावोलीक प्रक्रिया सुदृढ रहने, ग्यास्ट्रिक समस्याहरू हल भएर जाने र शरीरमा सकारात्मक ऊर्जा बढ्ने हुन्छ । यस दिनको व्रत बिहान सूर्योदयको समय वाट साँझमा चन्द्रोदय भएसम्म गरिन्छ । कसै कसै ले निराहार र निर्जल बसेर यस व्रत लिन्छन् भने कसै कसैले एक छाक मात्र खाएर, अलिनो आहार ग्रहण गरेर व्रत बस्दछन् । साँझमा चन्द्रोदय पछि चन्द्रमाको दर्शनसँगै व्रत समापन हुन्छ ।
अन्त्यमा सम्पूर्ण गुरुजनमा श्रद्धापूर्वक नमन गर्दै, महर्षि वेदव्यासको ज्ञान–परम्परालाई स्मरण गरौँ। हाम्रो मनमा सद्बुद्धि, हृदयमा करुणा, कर्ममा धर्म र प्रकृतिप्रति संरक्षणको भावना जागृत होस्।
सबैमा पूर्णिमा व्रत, व्यास जयन्ती तथा गुरु पूर्णिमाको हार्दिक शुभकामना।
प्रकृति बचाऔँ, बाघ बचाऔँ, ज्ञान बचाऔँ र संस्कार बचाऔँ।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः।
(लेखक डा. के. बि. सम्राट राष्ट्र संरक्षण साप्ताहिकका सम्पादक हुनुनुहुन्छ)